Türk siyasi tarihine kara bir leke olarak geçen 12 Eylül 1980 askeri darbesi, Türk milletine ağır travmalar yaşattı. 12 Eylül 1980 sabahı TRT radyosunda İstiklal Marşı'nın ardından Harbiye Marşı çalındı ve dönemin Genelkurmay Başkanı ve Millî Güvenlik Konseyi Başkanı Orgeneral Kenan Evren imzalı Millî Güvenlik Konseyi'nin 1 numaralı bildirisi okundu. Darbeyle birlikte TBMM lağvedildi, Anayasa uygulamadan kaldırıldı, ülke genelinde sıkıyönetim ilan edildi.

Çok partili siyasi hayat ağır bir kesintiye uğradı. Siyasi partiler kapatıldı ve parti liderleri gözetim altına alındı:

Adalet Partisi Genel Başkanı Süleyman Demirel ve Cumhuriyet Halk Partisi Genel Başkanı Bülent Ecevit Hamzaköy'e gönderildi.

Milliyetçi Hareket Partisi Genel Başkanı Alparslan Türkeş ve Millî Selamet Partisi Genel Başkanı Necmettin Erbakan ise Uzunada'da tutuldu.

DARBENİN AĞIR ACILARLA DOLU TAM BİLANÇOSU

Dönemin cuntacı lideri Kenan Evren'in "Asmayalım da besleyelim mi?" ifadesiyle simgeleşen süreçte, darbe mahkemeleri ve sıkıyönetim kararları toplumun üzerinden silindir gibi geçti.

650 bin kişi gözaltına alınarak sorgulandı. Açılan 210 bin davada toplam 230 bin kişi yargılandı.

Davalarda 7 binden fazla kişi hakkında idam cezası talep edilirken 517 kişiye idam cezası verildi; 50 kişinin cezası ise darağacında infaz edildi.

14 bin kişi Türk vatandaşlığından çıkarıldı. 30 bin kişi hakkında "sakıncalı" değerlendirmesi yapılarak fişlendi.

4 bine yakın öğretmenin görevine son verildi, çok sayıda akademisyen ihraç edildi, gazeteciler hakkında uzun hapis cezaları istendi. Türk Hava Kurumu, Çocuk Esirgeme Kurumu ve Kızılay dışındaki çok sayıda sivil toplum kuruluşunun faaliyetleri yasaklandı.

Darbe koşullarında Türk lirası bir gecede yüzde yüz (%100) değer kaybetti.

"BİR SAĞDAN BİR SOLDAN": İDAM EDİLEN SİMGE İSİMLER

Cuntanın "bir sağdan bir soldan" diyerek uyguladığı infaz politikasının kurbanı olan gençler dönemin simgesi oldu.

Mustafa Pehlivanoğlu: 22 yaşındaki Ülkücü genç Mustafa Pehlivanoğlu hakkında verilen ölüm cezası Ankara Sıkıyönetim Komutanlığı 1 No'lu Askeri Mahkemesi tarafından verildi. Askeri Yargıtay ve Millî Güvenlik Konseyi'nin onayının ardından Pehlivanoğlu, 7 Ekim 1980'de Ankara Merkez Kapalı Cezaevi'nde idam edildi.

Erdal Eren: Sol görüşlü Erdal Eren'in yaşıyla ilgili tartışmalar yıllarca sürdü. İdam cezası 12 Aralık 1980'de Millî Güvenlik Konseyi tarafından onaylandı ve Eren, 13 Aralık 1980'de Ankara Merkez Kapalı Cezaevi'nde darağacına gönderildi.

​​​​​​​

İŞKENCE MAĞDURLARI KARANLIK GÜNLERİ ANLATTI

Kırıkkale'de yaşayan darbe dönemi tanıkları, maruz kaldıkları akılalmaz işkenceleri ve cezaevi şartlarını paylaştı.

İzzet Yıldız (68): "İnsanın aklının, hayalinin almayacağı işkenceler yaşadık. 16 metrekarelik bir odada 30 kişi betonun üzerinde yatıp kalkıyorduk. Yaklaşık 10 gün C5'te işkence gördük. İşkencelerden biri 'Filistin askısı'ydı. Belden aşağısı çıplak hâlde elektrik veriyorlardı. İşkenceye dayanamayan insan, önüne konulan her şeyi kabul edebilecek hâle geliyordu."​​​​​​​

Mustafa Hulusi Ulusan (70): "24 yaşındaydım. Aradan yıllar geçti ama bugün bile düşündüğümde tüylerim diken diken oluyor."

İrfan Toptaş (68): "Ağır işkencelere maruz kaldık."