​​​​​​ABD, ithalatının yüzde 99'unu oluşturan 60 ülkeden yapılan ürün alımlarına yüzde 10 ile yüzde 12,5 arasında değişen oranlarda ek vergi uygulayacak.

Washington yönetimi, karara gerekçe olarak söz konusu ülkelerin zorla çalıştırmayla üretilen mallara yönelik yasakları yeterince uygulamamasını gösterdi.

Yeni gümrük vergileri, Yüksek Mahkemenin şubat ayında Trump'ın en kapsamlı vergi düzenlemelerini iptal etmesinin ardından uygulamaya konulan yüzde 10'luk küresel geçici vergilerin süresinin dolduğu cuma günü saat 00.01 itibarıyla geçerli olacak.

ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "ABD yaklaşık yüzyıldır zorla çalıştırmayla üretilen malların ithalatına yasak uyguluyor ve bunu titizlikle denetliyor. Ticaret ortaklarımızın da aynısını yapmasının zamanı çoktan geldi.

Bu adım, hem bir insan hakları ihlalini hem de ticareti bozan uygulamaları düzeltmeye başlayarak her yerdeki çalışanların refahını artıracak" ifadelerini kullandı.

Trump, bu hamlesinde 1974 Ticaret Yasası'nın 301. Maddesi'ne dayanıyor. Söz konusu madde, başkana "haksız", "makul olmayan" veya "ayrımcı" ticaret uygulamalarında bulunduğu tespit edilen ülkelere gümrük vergisi ve diğer yaptırımları uygulama yetkisi veriyor. Trump, ilk başkanlık döneminde Çin'e yönelik geniş kapsamlı gümrük vergilerini de bu maddeye dayanarak uygulamıştı.

Yeni vergiler yolda olabilir

ABD Ticaret Temsilciliği, ABD ithalatının yüzde 70'ini oluşturan 16 ülkenin aşırı üretim yaparak fiyatları düşürdüğü ve ABD'li şirketleri küresel pazarlarda dezavantajlı duruma düşürüp düşürmediğine ilişkin yeni bir inceleme başlattı. İncelemenin tamamlanmasıyla 301. Madde kapsamında yeni vergilerin gündeme gelebileceği belirtiliyor.

Geçen yıl onlarca yıllık serbest ticaret politikasını değiştiren Trump, küresel ticaret açığını gerekçe göstererek neredeyse tüm ülkelerden yapılan ithalata ek vergiler getirmişti. Ancak Yüksek Mahkemenin bu kararı yetki aşımı olarak değerlendirmesinin ardından yönetim, 1974 Ticaret Yasası'nın 122. Maddesi uyarınca 150 gün süreli geçici vergileri devreye sokmuştu. Cuma günü itibarıyla bu geçici sürenin sonuna gelindi.

Yönetim yetkilileri, zorla çalıştırmaya yönelik tedbirlerini sıkılaştıran bazı ülkelerin vergi oranlarında indirime gidildiğini aktardı. Bu kapsamda Hindistan'a uygulanması planlanan vergi oranı yüzde 12,5'ten yüzde 10'a düşürüldü.

Öte yandan petrol, doğalgaz ve gübre gibi bazı ürünler ile ABD-Meksika-Kanada Anlaşması (USMCA) kapsamında gümrüksüz muafiyeti bulunan mallar yeni vergilerden muaf tutuldu.

Karara ilişkin değerlendirmeler ve eleştiriler

Gümrük vergileri ABD'li ithalatçı şirketler tarafından ödeniyor ve şirketler bu maliyetleri genellikle tüketicilere yansıtıyor. ABD halkının yüksek yaşam maliyetlerinden şikayetçi olduğu bir dönemde 3 Kasım ara seçimleri öncesinde alınan bu karar, yönetim açısından bir risk olarak değerlendiriliyor.

İnsan hakları örgütleri kararın arkasındaki siyasi motivasyonlara şüpheyle yaklaşsa da uygulamanın küresel ölçekte zorla çalıştırmayla mücadeleye katkı sağlayabileceğini ifade ediyor.

İnsan Ticareti Hukuk Merkezi Başkanı Martina Vandenberg, ithalat yasaklarının etkili bir araç olabileceğini ancak ülkelerin uyum sağlaması için kademeli bir geçiş sürecine ihtiyaç duyulduğunu vurguladı. Vandenberg, "Endişemiz, bu yasakların kâğıt üzerinde kalması ve denetlenememesidir. Ülkelerin uygulanabilir mekanizmalar kurması zaman alır" değerlendirmesinde bulundu.

NYU Stern İnsan Hakları Merkezinden Isabelle Glimcher ise mevcut düzenlemenin ürünlerin yerel üretiminden ziyade ithalatına odaklanmasını bir eksiklik olarak görse de tehdidin Hindistan gibi ülkeleri dış ticaret politikalarını gözden geçirmeye yönelttiğini belirtti.