Nepal'in Çin sınırına yakın bölgesinde dağlık alandan kopan buzul parçalarının tetiklediği çığ nedeniyle meydana geldiği belirtilen sel felaketi sonucunda can kayıpları artmaya devam ediyor.

Bilim dünyası, iklim değişikliğinin bölgedeki buzullar ve buzul gölleri üzerindeki etkisini ve bunun, sel gibi buzul kaynaklı afet riskini artırıp artırmadığını tartışıyor.

Innsbruck Üniversitesi Coğrafya Enstitüsü Bölüm Başkanı Prof. Dr. Arnaud Temme, AA muhabirine yaptığı açıklamada, Nepal'de meydana gelen sel felaketini iklimsel ve buzul bilimsel (glaciology) açıdan değerlendirdi.

Temme, "Bu felaketin nihai nedeninin buzulbilimsel mi yoksa iklimsel mi olduğundan emin değiliz ancak sıcaklık artışına paralel olarak küresel ölçekte buz erimesi ve kalıcı olarak donmuş toprakların (permafrost) çözülmesinin hızlandığını gözlemliyoruz. Nepal'de yaşanan olaylar zincirini, buzulun altında kalan bir kaya duvarının çökmesi ya da buzulun kendisinin kısmen çökmesinin tetiklemesi oldukça olası." diye konuştu.

Bir buzulun veya buz kütlesinin çöküşünün ani ve yıkıcı bir sele dönüşme sürecini de anlatan Temme, buzulun çökmesinin ardından bir nehrin vadisini tıkadığını ve bir göl meydana getirdiğini, son olarak da basınç altında tıkanıklığın çökerek seli tetiklediğini ifade etti.

İklim değişikliğinin buzul kaynaklı afetler üzerindeki etkisi

İklim değişikliğinin sel gibi buzul kaynaklı afetler üzerindeki etkilerine ilişkin de değerlendirmelerde bulunan Temme, şunları kaydetti:

"İklim değişikliği, Himalayalar'daki buzul çöküntülerinin ve buzul gölü taşkınlarının sıklığını ve şiddetini artırıyor. Bu durum, sıcaklıkların artmasının durduğu ve buzullarla nehirlerin buna uyum sağladığı yeni bir normalin ortaya çıkmasına kadar büyük ölçüde beklenen bir durum. Ne yazık ki bu, on yıllar sürecek."

Temme, bu tür olayların özellikle dar Himalaya vadilerinde ve nehrin aşağısında yaşayan topluluklar için "son derece tehlikeli" olduğuna dikkati çekerek "Gördüğümüz gibi, ilk çöküş ile şiddetli sel arasında geçen süre çok kısa olabilir ve izleme ağları yetersiz. Vadilerde genellikle sınırlı barınma alanı var. Bu da selin hızlı ve yüksek seviyede akmasına neden olur." diye konuştu.

Küresel ısınma yaşandıkça bu tür olayların daha sık olabileceğini vurgulayan Temme, gelecekte daha yıkıcı olayların meydana gelebileceğine dikkati çekti.

Geçmiş olaylar, buzul çökmesinin yol açtığı felaketlerin vahametini ortaya koyuyor

Dünyanın farklı bölgelerinde geçmişte de buzulların kopması, buz ve kaya kütlelerinin yamaçlardan hızla aşağı inmesi veya buzul göllerinin aniden boşalması sonucu büyük can ve mal kayıplarına yol açan afetler yaşandı.

Bu olayların en yıkıcılarından biri, 1962'de Peru'nun And Dağları'nda yer alan Huascaran Dağı'nda meydana geldi. Dağın kuzey kesimindeki buz ve kaya kütlesinin kopması sonucu yaklaşık 10 milyon metreküplük kütle vadiye doğru ilerledi.

Çığ ve enkaz akışı 9 yerleşim yerini etkilerken 4 bin ila 5 bin kişi hayatını kaybetti.

Huascaran Dağı, 8 yıl sonra çok daha büyük bir felakete sahne oldu. Bölgede 31 Mayıs 1970'te meydana gelen 7,9 büyüklüğündeki deprem, dağın kuzey yamacında devasa bir kaya, buz ve kar çığını tetikledi.

Çığ, dağdan aşağı ilerleyerek Yungay kenti ve çevresindeki yerleşimlere ulaştı. Olay, tarihin en ölümcül buz ve kaya çığı felaketlerinden biri olarak kayıtlara geçti.

Asya'da, buzul kaynaklı felaketlerin en çok yaşandığı ülkeler yer alıyor

Himalayalar'da da benzer olaylar meydana geldi. Nepal'de 1981'de Cirenmaco buzul gölünün taşması sonucu oluşan ani sel, 200'den fazla kişinin ölümüne neden oldu.

Sel, Nepal ile Çin arasındaki "Dostluk Köprüsü'nü (Friendship Bridge)" yıkarken Sunkoshi Nehri havzasındaki altyapı ve yerleşimler de ciddi zarar gördü.

Nepal'in Everest bölgesinde ise 4 Ağustos 1985'te Dig Tsho buzul gölünün aniden boşalması sonucu büyük sel meydana geldi.

Yaklaşık 5 milyon metreküp suyun 4-5 saat içinde gölden boşalmasıyla Bhote Kosi ve Dudh Kosi vadileri boyunca ilerleyen sel, köprüler ve altyapının yanı sıra yeni inşa edilen bir hidroelektrik santralini de tahrip etti. Olayda en az 5 kişi hayatını kaybetti.

1994'te de Güney Asya ülkesi Butan'ın kuzeyindeki Luggye Tsho buzul gölünde meydana gelen taşma, ülkenin tarihindeki en önemli buzul kaynaklı afetlerden biri oldu.

Ani su boşalması sonucunda 21 kişi hayatını kaybetti, çok sayıda ev, köprü ve tarım arazisi zarar gördü. Selin etkileri gölden onlarca kilometre uzaktaki yerleşimlerde dahi görüldü.

2002'de Rusya'nın Kafkas Dağları'ndaki Kolka Buzulu'nun çökmesi, buzulların ani hareketlerinin yaratabileceği yıkımın bir başka çarpıcı örneğini ortaya koydu.

20 Eylül 2002'de buz, kaya ve çamurdan oluşan devasa kütle, Karmadon Vadisi'ne doğru ilerledi ve Karmadon köyünün büyük bölümünü yok etti. 125'ten fazla kişi buz ve enkaz altında kalarak hayatını kaybetti.

Nepal'deki sel felaketi

Nepal'in Çin sınırına yakın Rasuwa bölgesinde ve çevresinde, 26 Ağustos'ta sel meydana gelmişti.

Yetkililer, felaket nedeniyle yaşamını yitirenlerin sayısının 350'den fazla olduğunu belirtmiş, kayıplar için arama kurtarma faaliyetlerinin yürütüldüğünü ifade etmişti.

Sel öncesi bölgede ilk olarak deprem meydana geldiğini açıklayan ABD Jeolojik Araştırmalar Merkezi, daha sonra verilerini güncelleyerek 5,2 büyüklüğündeki sismik hareketin kaynağının buzul çökmesi olduğunu kaydetmişti.

Merkezi Katmandu'da bulunan Uluslararası Dağlık Kalkınma Merkezi'nde görevli uzmanlar da sele bölgedeki dağlık alandan kopan buzul parçalarının tetiklediği çığın neden olduğunu kaydetmişti.