Deloitte, yapay zeka ve iş gücü dönüşümünün çalışma yaşamındaki etkilerini ortaya koymak amacıyla "2026 Küresel İnsan Kaynakları Trendleri" raporunu paylaştı.

Şirketten yapılan açıklamaya göre, 89 ülkede farklı sektörlerden 9 bin iş ve insan kaynakları (İK) lideriyle gerçekleştirilen anketlere dayanan rapor, yapay zeka ve iş gücü dönüşümünün çalışma yaşamında yeni bir eşiğe işaret ettiğini gösterdi.

Teknolojik dönüşümü yönetmekle yetinmeyen şirketler, işin nasıl tasarlandığını, insanların nasıl değer yarattığını ve kurumların değişime nasıl uyum sağladığını yeniden düşünmek zorunda kalıyor. Yapay zekanın kurum kültürünü, güven anlayışını ve karar alma mekanizmalarını dönüştüren stratejik bir unsur haline geldiği de vurgulanıyor.

Rapora göre, iş dünyası liderlerinin 10'da 7'si, gelecek 3 yıldaki temel rekabet stratejilerinin hızlı ve çevik olmak, değişen iş, müşteri ve pazar ihtiyaçlarına hızla uyum sağlamak olduğunu ifade etti. Katılımcıların yüzde 85'i organizasyonun uyum sağlama yeteneğini geliştirmesinin kritik olduğunu düşünürken, kurumunun değişimi etkili yönettiğine inananların oranı yüzde 27'de kaldı.

Kuruluşların yüzde 59'u yapay zeka alanında teknoloji odaklı bir yaklaşım benimsedi. Buna rağmen, söz konusu kuruluşların insan odaklı yaklaşımı benimseyenlere oranla yapay zeka yatırımlarından beklentilerin üzerinde getiri elde edememe olasılığı 1,6 kat daha yüksek çıktı. Katılımcıların yüzde 66'sı, "insan-yapay zeka" etkileşiminde planlı tasarımın organizasyonel başarı için önemli olduğunu, yüzde 6'sı bu alanda kayda değer ilerleme sağlandığını ifade etti. Söz konusu etkileşimin planlı tasarımında öncü organizasyonların daha iyi finansal sonuçlar bildirme olasılığı, yaklaşık 2,5 kat arttı.

- Statik planlardan dinamik orkestrasyona geçiş

Rapor, insan ve makine ilişkisinin yan yana çalışan iki ayrı yapı olmaktan çıkarak daha entegre bir modele dönüşmesi gerektiğine dikkati çekti. Dönüşüm, organizasyonların dinamik orkestrasyon yetkinliklerini geliştirmesini ve iş gücü ile teknolojiyi birlikte yönetmesini gerektiriyor. Strateji ile uygulama arasındaki sınır giderek ortadan kalkarken, kurumların statik planların ötesine geçerek kapasiteyi ve yetkinlikleri değişen ihtiyaçlara göre dinamik biçimde yönetmesi gerekiyor.

Yapay zeka çağında kurumlar, yalnızca verimlilik artışına odaklanmak yerine işin yeniden tasarımıyla yeni değer yaratım alanları oluşturmak durumunda kalıyor. Söz konusu yaklaşım, iş mimarisinin yeniden kurgulanmasını ve insan katkısının daha stratejik alanlara yönlendirilmesini beraberinde getiriyor. Kurumların kültürü, karar alma yetkilerini ve veriye duyulan güveni yeniden ele alması önem taşıyor.

Rapora göre, çalışanların yüzde 60'ı işlerinde yapay zekadan faydalanıyor. Yöneticilerin de yüzde 60'ı, kararlarını desteklemek için düzenli olarak yapay zeka kullanıyor. Gelecek yıla kadar kurumla ilgili kararların yarısının yapay zeka ajanları tarafından desteklenerek veya otomatikleştirilerek alınması öngörülüyor.

Çalışanların yüzde 42'si, kurumlarının yapay zekanın insanlar üzerindeki etkisini nadiren değerlendirdiğini belirtti. Katılımcıların yüzde 65'i ise yapay zekanın etkileri doğrultusunda kurum kültürünün önemli ölçüde değişmesi gerektiğini aktardı. Liderlerin, yöneticilerin ve çalışanların yüzde 80'i, ekip arkadaşlarının yapay zekayı sahte üretkenlik yaratmak için kullanmasından endişe duyduğunu da bildirdi.

Yapay zeka yetenek kazanımı süreçlerinde önemli bir kırılma yaratıyor. Artan veri hacmine rağmen adayların beceri ve yetkinliklerine dair bilgiler çoğu zaman netliğini yitiriyor. Yöneticilerin yüzde 95'i, adayların beceri ve yeteneklerine ilişkin toplanan verilerin doğruluğundan endişe duyduğunu, çalışanların 3'te 1'inden fazlası ise kişisel profillerini daha güçlü göstermek amacıyla düzenli olarak yapay zeka kullandığını kabul etti.

- "İş süreçleri planlı ve insan odaklı biçimde yeniden tasarlanmalı"

Açıklamada görüşlerine yer verilen Deloitte Türkiye İnsan Kaynakları Yönetimi Hizmetleri Lideri İlksen Keleş, şirketlerin yapay zeka yatırımlarından beklenen pozitif etkiyi elde edebilmesi için iş süreçlerinin planlı ve insan odaklı biçimde yeniden tasarlanmasının kritik önem taşıdığını belirtti.

Keleş, çalışma hayatında karşı karşıya oldukları dönüşümün geçmiş dönemlerden farklı olarak aşamalı değil, çok daha sıkışmış, eş zamanlı ve çok katmanlı ilerlediğini aktararak, şunları kaydetti:

"Yapay zeka, iş gücü dönüşümü, ekonomik belirsizlikler ve değişen çalışan beklentileri aynı anda kurumların gündemini şekillendiriyor. Şirketler artık yalnızca yeni bir teknolojiyi devreye almakla yetinemez. İşi nasıl tanımladıklarını, rolleri nasıl kurguladıklarını, karar alma mekanizmalarını nasıl işlettiklerini ve kurum kültürünü nasıl dönüştürdüklerini de yeniden düşünmek zorundalar. Raporumuz, bu nedenle de önemli. Çünkü insan ve makinenin yan yana çalıştığı bir modelden birlikte değer yarattığı yeni bir döneme geçmek, rekabet avantajı ve yatırım getirisi açısından kritik bir dönüm noktasında olduğumuzu gösteriyor. Bugün yapay zekadan beklenen etkiyi yaratmak, insanın güçlü yönlerini teknolojiyle tamamlayacak yeni bir çalışma mimarisi kurabilmekten geçiyor. Yaratıcılık, muhakeme, bağlamı okuma, belirsizlik içinde karar verebilme ve değişime uyum sağlama becerileri hala insanın en büyük avantajı olmaya devam ediyor."

Gelecek dönemde kurumların yanıtlaması gereken en kritik başlıkların, kurum kültürünün insan ve akıllı sistemler birlikte çalışırken nasıl evrileceği, karar yetkisinin nasıl şekilleneceği ve yapay zeka çıktıları güvenilirliğinin nasıl sağlanacağı olacağını vurgulayan Keleş, gelecekte fark yaratacak kurumların, verimliliği yalnızca maliyet baskısıyla ele alanların değil, bunu yeni değer yaratımına dönüştürenlerin ve insan odağını güçlendirenlerin olacağını aktardı.