Prof. Dr. Seyithan Deliduman

Her siyasi kriz çözüm istemez; bazı krizler önce zaman ister. Çünkü siyaset, yalnızca karar alma sanatı değil, aynı zamanda karar için uygun zemini oluşturma sanatıdır. İşte istikşafi görüşmeler tam da bu ihtiyacın ürünüdür.

Türk siyasi hayatında özellikle 7 Haziran 2015 seçimleri sonrasında dönemin Başbakanı Ahmet Davutoğlu tarafından yürütülen hükümet kurma görüşmeleriyle birlikte kamuoyunun gündemine giren istikşafi süreçler, aslında çok daha eski ve köklü bir siyasi yöntemin güncel bir yansımasından ibarettir.

İstikşafın temel mantığı, sonuca gitmeden önce zemini anlamaktır. Taraflar bu süreçte birbirlerinin kırmızı çizgilerini, önceliklerini, hassasiyetlerini ve hareket alanlarını test ederler. Böylece doğrudan karar üretmek yerine, kararın mümkün olup olmadığını anlamaya yönelik bir değerlendirme mekanizması işletilmiş olur.

Ancak istikşafi görüşmeler yalnızca bir keşif aracı değildir.

Bu yöntem aynı zamanda güçlü bir zaman yönetimi mekanizmasıdır. Siyasi süreçlerde zaman, çoğu kez görünmeyen bir güç unsurudur. İstikşafi temaslar, karar vericilere gelişmeleri değerlendirme, alternatif senaryolar üretme ve değişen şartları gözlemleme fırsatı verir.

Bunun yanında istikşaf, muhatabın hazırlık yapma kapasitesini de etkiler. Nihai hedeflerin ve gerçek stratejik tercihlerin hemen ortaya konulmaması, karşı tarafın bütün hazırlığını tek bir senaryo üzerine kurmasını zorlaştırır. Böylece süreç boyunca belirli bir stratejik belirsizlik korunur.

Tam da bu nedenle istikşaf, siyaseti hem soğutabilen hem de gerektiğinde ısıtabilen bir araçtır.

Gerilimin yükseldiği, kutuplaşmanın arttığı ve doğrudan çatışma riskinin ortaya çıktığı dönemlerde istikşafi görüşmeler tansiyonu düşürür, taraflara düşünme alanı açar ve ani kırılmaların önüne geçebilir. Bu yönüyle sistemin emniyet supabı işlevini görür.

Ancak siyasetin her dönemi aynı değildir.

Bazen toplum beklemek değil görmek ister. Belirsizlik değil açıklık talep eder. Süreçlerden çok sonuçlarla ilgilenir. İşte bu dönemlerde siyasetin soğumaya değil, ısınmaya ihtiyacı vardır.

Böyle zamanlarda istikşafi yöntem tek başına yeterli olmayabilir. Çünkü sürekli ertelenen kararlar, zamanla yeni maliyetler üretmeye başlar. Bir noktadan sonra karar vermemenin maliyeti, yanlış karar verme riskinden daha yüksek hale gelebilir. Stratejik belirsizlik, yerini stratejik yorgunluğa bırakabilir.

Dolayısıyla istikşafın değeri mutlak değil, bağlama bağlıdır. Aynı yöntem bir dönemde çözüm üretirken, başka bir dönemde çözümün gecikmesine neden olabilir.

Öte yandan istikşafi görüşmeler yalnızca rakipler arasında yürütülen bir yöntem de değildir. Aynı siyasi hareket, aynı ittifak veya aynı stratejik blok içerisindeki unsurlar bakımından da son derece önemli bir koordinasyon aracıdır. Farklı aktörlerin pozisyonlarını uyumlaştırması, ortak hedefler belirlemesi ve iç dengeleri koruması çoğu zaman bu tür süreçler sayesinde mümkün olur.

Bu yönüyle istikşaf, yalnızca dış ilişkileri değil, iç bütünlüğü de yöneten bir mekanizmadır.

Günümüz dünyasında ise bu yöntemin sınırları daha görünür hale gelmiştir. Bilgi akışının olağanüstü hızlanması, dijital medya platformlarının yaygınlaşması ve siyasal süreçlerin anlık olarak takip edilmesi, istikşafi görüşmelerin geleneksel etki alanını daraltmıştır.

Bir zamanlar stratejik avantaj sağlayan kontrollü belirsizlikler, bugün çok daha kısa süre yaşayabilmektedir. Sosyal medya, sızıntılar, açık kaynak analiz yöntemleri ve anlık haber dolaşımı nedeniyle hiçbir süreç eskisi kadar kapalı yürütülememektedir.

Bu durum istikşafi yöntemi değersiz hale getirmemiştir. Ancak yöntemin etki süresini kısaltmış ve stratejik yoğunluğunu azaltmıştır. Dolayısıyla günümüzün temel sorusu, istikşaf yapılıp yapılmayacağı değil; dijital şeffaflık çağında hangi araçların gerçekten stratejik derinlik üretebildiğidir.

Sonuç olarak istikşaf; keşfetmenin, zaman kazanmanın, belirsizliği yönetmenin ve ortak zemin arayışının önemli araçlarından biridir. Ne var ki hiçbir yöntem tek başına mutlak bir çözüm üretmez. Çünkü siyasette yöntemlerin başarısını belirleyen şey, çoğu zaman yöntemlerin kendisinden ziyade doğru zamanda ve doğru zeminde uygulanabilmesidir. Her dönemin kendine özgü şartları, her şartın da kendine özgü araçları vardır. Bu nedenle siyasette asıl maharet istikşaf yapmakta değil; ne zaman istikşaf edileceğini ve daha da önemlisi ne zaman karar verileceğini bilmektir.