Prof.Dr.İ.Hamit Hancı

Fas'taki Fenidek kasabası kıyılarından, İspanya'nın Kuzey Afrika'daki toprağı Sebte'ye 30 Temmuz’da yüzerek veya yürüyerek 49 binden fazla kişi geçti. Büyük bir kriz oldu göçmenlerin çoğu geri gönderildi.

Bu kriz bize, yakın zamanda Avrupa Birliği Temel Haklar Ajansı “FRA” tarafından 28 Temmuz’da yayımlanan “ Orta Akdeniz'de arama ve kurtarma operasyonları ve temel haklar” başlıklı yazıyı hatırlattı.

Rapordan kısa alıntıları paylaşalım..

* Göçmen ve mülteci sayısı deniz yoluyla Avrupa Birliği'ne (AB) azalsa da, Akdeniz dünyanın en ölümcül göç yollarından biri olmaya devam ediyor.

* Uluslararası Göç Örgütü'ne (IOM) göre n azından 1.430 kişi, 2026'nın ilk altı ayında Akdeniz'i geçmeye çalışırken öldü veya kayboldu. 2026'nın ilk altı haftası, IOM'un 2014'te veri toplamaya başlamasından bu yana Akdeniz'de yılın en ölümcül başlangıcını işaret etti (FRA, Göç ve temel haklar bülteni – 1/2026).

* IOM 2014 ile 2026 ortaları arasında Akdeniz'de 35.000'den fazla ölü veya kayıp göçmen olduğunu belirtti. Bu rakamların, az raporlama ve sınırlı resmi veriler nedeniyle daha çok olduğu tahmin ediliyor.

*Veriler, denizdeki arama ve kurtarma (SAR) kapasitesinin denizde Avrupa'ya ulaşmaya çalışan çok sayıda göçmen ve mülteci sayısına etkili şekilde yanıt vermek için yeterli olmadığını gösteriyor.

*AB de Denizdeki arama ve kurtarma “SAR” operasyonları bağlamında temel haklara saygı, geri almama ilkesine de bağlılık gerektirmekte. Üye Devletlerin, kurtarılan göçmenleri zülum, işkence veya başka ciddi zararlar riski altında geri göndermesini yasaklamakta.

* FRA Denizde ölümleri önleme ve onlara yanıt vermek: Avrupa Birliği Ne Yapabilir (2023) adlı eserinde denizde ölümleri önlemek için altı eylem alanı belirlemiş. Bunlar arasında arama ve kurtarma (SAR) kapasitelerinin güçlendirilmesi, gemi enkazlarının etkili soruşturmalarının sağlanması, hayatta kalanların korumasının iyileştirilmesi ve AB'ye daha fazla yasal yolların sağlanması yer almakta

* Denizde hayat kurtarmak: Akdeniz'de arama ve kurtarma konusunda ortak bir Avrupa yaklaşımına doğru isimli Haziran 2026'da yayımlanan bir politika raporu, , Akdeniz'de SAR için koordineli bir Avrupa çerçevesi seçeneklerini ortaya koymakta.

* FRA, Düzensiz durumdaki göçmenlerin ve onlarla ilişki kuran kişilerin kriminalize edilmesi isimli raporunda, uzun yıllardır insani yardım ile göçmen kaçakçılığı arasında net bir yasal ayrım yapılması gerektiğine dikkat çekmekte. Özellikle göçmenleri ve mültecileri destekleyen sivil toplum kuruluşlarına karşı önlemler alındığında bu ayrım daha önem kazanıyor.

* AB Üye Devletleri, göçmen kaçakçılığıyla mücadele önlemlerinin, denizde hayat kurtarma zorunluluğunu uygulayanların, insani niyetlerden hareket edenlerin veya denizde kurtarma konusunda uluslararası yasal yükümlülükleri yerine getirenlerin suçlu sayılmasının önüne geçmelidir.

* Avrupa Komisyonu tarafından Ekim 2025'te yayımlanan Akdeniz Paktı (Pakt), göçü Akdeniz bölgesinde iş birliği için daha geniş bir çerçeveye entegre etmektedir. Göç yönetiminde hem tüm güzergahı hem de haklara dayalı bir yaklaşımı teşvik etmektedir.

Bu, Güzergahlar boyunca göçmenlerin ve mültecilerin korunmasını sağlamak için çözümler sunmayı da içeriyor. Ancak Pakt, denizde arama ve kurtarmayı kapsamamaktadır. Ancak AB ve üye devletleri, bölgedeki koruma alanını iyileştirmek ve tehlikeli deniz geçişlerini azaltmak için bu programı kullanabilmektedir.

*1951 Mülteci Sözleşmesi'nin 75. yıldönümü 2026'da , Avrupa'daki en büyük temel haklar sorunlarından birinin hâlâ çözülmemiş olduğunu hatırlatmakta.

*AB ve üye devletleri denizde ölümleri azaltmak için harekete geçmeye teşvik edilmelidir.