Birleşmiş Milletler Gıda ve Tarım Örgütü (FAO), 2001 yılında Dünya Süt Günü'nü başlattı. “1 Haziran” tarihinin seçilmesinin nedeni, pek çok ülkenin zaten bu tarih veya civarında ulusal süt günlerini kutluyor olmasıydı.

Dünya Süt Günü, henüz Birleşmiş Milletler tarafından resmi bir uluslararası gün olarak tanınmasa da FAO Piyasalar ve Ticaret Bölümü bu kutlamaları desteklemeye devam ediyor. Bu kapsamda, Süt Ürünleri Pazarı Ağı ve diğer çevrimiçi platformlar aracılığıyla Dünya Süt Günü etkinlikleri hakkında bilgiler toplanıyor ve paylaşılıyor. Bu ağ, üyelerine dünya süt endüstrisindeki gelişmeleri takip etmeleri için ücretsiz bir bilgi alışverişi ortamı sunuyor.

Peki, Dünya Süt Günü neden kutlanmalı?

Bugün Dünya Süt Günü'nü kutlarken, sütün gezegenimizdeki en yaygın üretilen ve en değerli tarım ürünlerinden biri olduğunu bir kez daha hatırlatmak isteriz. Süt, içerdiği temel besin maddeleri sayesinde gıda güvenliğini sağlamada, sağlıklı beslenmeyi desteklemede ve ekonomik kalkınmaya katkıda bulunmada kritik bir rol oynar.

Dünya Süt Günü, sütün bu güçlü etkileri hakkında farkındalık yaratmak için eşsiz bir fırsattır. İster süt dağıtımı gibi basit etkinliklerle ister bilgilendirici televizyon reklamlarıyla ister çocukları ve yetişkinleri kapsayan eğlenceli topluluk faaliyetleriyle olsun; bu özel gün, süt sektöründeki herkes için sütün değerini ve gücünü geniş kitlelere ulaştırma şansıdır (1,2).

Süt ve ürünlerinin tüketiminin toplum sağlığı açısından önemi:

Halk sağlığı açısından süt ve süt ürünlerinin hayatımızdaki yeri tartışılamaz bir öneme sahiptir. Temel olarak inek, koyun, keçi ve manda gibi memeli hayvanlardan elde edilen sütün yanı sıra yoğurt, peynir, kefir, dondurma ve süt tozu gibi sütten türetilmiş geniş bir ürün yelpazesinden bahsediyoruz. Ancak bu grubun tamamını aynı kefeye koymak doğru olmaz. Örneğin krema, ekşi krema ve krem peynir düşük kalsiyum içerikleri nedeniyle; tereyağı ve bazı kremalar yüksek doymuş yağ oranları nedeniyle; dondurma ise içindeki ilave şeker nedeniyle "sağlıklı süt grubu besinler" kategorisinde değerlendirilmezler (3-7).

Sağlıklı süt ve süt ürünleri grubu, genellikle yağsız veya az yağlı (%1) süt ve yoğurt, az yağlı kefir ile yağ ve tuz oranı düşük peynirlerden oluşur. Bu ürünler, yüksek kaliteli protein, kalsiyum, fosfor, çinko, B1, B2, B6, B12 vitaminleri ve niasin gibi pek çok önemli besin öğesi için vazgeçilmez kaynaklardır. A, D, E ve K vitaminleri ise sütün yağlı kısmında bulunur. Süt yağına sarımsı rengini veren karotenoidler ve floresan rengini veren B2 vitamini (riboflavin) içeriğidir. Sütün yağ oranı azaldıkça, bu yağda çözünen vitaminlerin miktarı da azalabilir. Zenginleştirilmemiş sütte D vitamini oldukça düşük düzeydedir (8-10).

Kemik sağlığı ve süt:

Süt ve süt ürünleri, kemik sağlığı için kritik olan kalsiyum, D vitamini ve fosforu barındırır. Ayrıca, içerdiği yüksek potasyum kan basıncının düzenlenmesine yardımcı olabilir. Bu nedenle, başta çocuklar ve gençler olmak üzere, doğurganlık çağındaki kadınlar ve yaşlılar da dahil olmak üzere tüm yaş gruplarındaki bireylerin süt ve ürünlerini düzenli olarak tüketmesi gerekmektedir. Protein içeriği de kemik sağlığı için önemlidir, zira kemik hacminin yaklaşık %50'sini ve kemik kütlesinin üçte birini protein oluşturur (11-14).

Süt ve süt ürünleri için bilinçli tüketim: dikkat edilmesi gereken hususlar:

Bazı bireylerin, süt proteini alerjisi, içerdiği laktoza karşı duyarlılık (laktoz intoleransı) ya da çeşitli yanlış inançlar nedeniyle süt ve süt ürünlerinden uzak durduğunu görmekteyiz. Laktoz intoleransı olanlar için laktoz düzeyi düşürülmüş ya da tamamen laktozsuz süt ürünleri iyi bir alternatif olabilir. Ancak alerji veya ciddi duyarlılık durumlarında mutlaka bir hekim ve diyetisyen ile görüşülmesi ve onların önerileri doğrultusunda hareket edilmesi büyük önem taşımaktadır.

Süt ürünlerini seçerken etiket bilgilerini dikkatlice okumak ve ürünlerin yağ, tuz ve şeker oranlarını kontrol etmek bilinçli tüketimin anahtarıdır. Özellikle az yağlı, az tuzlu ve şekersiz seçenekleri tercih etmek, sağlıklı beslenme ilkeleri açısından daha doğru bir yaklaşım olacaktır (15-18).

İnek sütü için dikkat edilmesi gerekenler:

İnek sütü, büyümekte olan çocuklar için değerli bir besin kaynağıdır. Ancak, önemli bazı özelliklerine dikkat etmek gerekir. İnek sütünün protein (kazein ağırlıklı) ve sodyum içeriği yüksekken, demir içeriği ve demirin vücut tarafından kullanılabilirliği (biyoyararlılığı) düşüktür. Bu sebeple, 2 yaşından küçük çocukların beslenmesinde inek sütü, tamamlayıcı besinler arasında uygun miktarlarda yer almalı ve temel besin kaynağı olarak tek başına kullanılmamalıdır (19).

Süt ve süt ürünleri tüketiminde seçenekler ve günlük miktar:

Bebeklik döneminden itibaren anne sütü, yaşamın ilk 12 ayında bebeklerin ana besin kaynağı olmalıdır. İnek sütü, 12 aydan küçük bebekler için tavsiye edilmez çünkü besin dengesi bebeklerin ihtiyaçlarına uygun değildir. Büyüme çağındaki çocuklar için inek sütü önemli bir besin olsa da yüksek protein (kazein) ve sodyum içeriğinin yanı sıra, demir içeriğinin ve demir biyoyararlılığının düşük olması nedeniyle 2 yaşından küçük çocuklarda tamamlayıcı besinler içinde uygun miktarlarda yer almalıdır.

2 yaş altı çocuklar için tam yağlı sütler önerilir. Çünkü çocukların sağlıklı gelişimi için gerekli olan yağ ve yağda çözünen vitaminlere (A, D, E, K) ihtiyaçları vardır.

2 yaş üzeri çocuklarda, adolesanlarda ve yetişkinlerde ise, yarım yağlı/az yağlı süt, yarım yağlı ve az tuzlu/tuzu azaltılmış peynir seçenekleri daha uygun olabilir.

Süt ve süt ürünlerinin tüketilmesi gereken miktarı; yaş, cinsiyet ve fizyolojik duruma göre değişkenlik gösterir. Bu durum, büyüme ve gelişme dönemleri, gebelik ve emzirme süreçleri, yaşlılık gibi farklı yaşam evrelerinde besin ihtiyaçlarının değişmesinden kaynaklanır. Ulusal beslenme uzmanlarının önerilerine göre:

• Yetişkin bireylerin günde ortalama 3 porsiyon süt ve ürünleri tüketmeleri önerilir.
• 2 yaş üzeri çocukların, adolesan gençlerin, gebe ve emzikli kadınların yanı sıra menopoz sonrası kadınların da günde 2 ila 4 porsiyon süt ve ürünlerini tüketmeleri gerekmektedir. Adolesan dönemi, yaşam boyu kemik sağlığı için kritik olan zirve kemik kütlesinin kazanıldığı bir dönem olduğundan, bu yaş grubunda yeterli kalsiyum ve D vitamini alımı daha da önem kazanır.

Bir porsiyon miktarı olarak; bir orta boy kupa (yaklaşık 240 mL) süt veya 200-240 mL yoğurt ya da iki kibrit kutusu büyüklüğünde (ortalama 40-60 g) beyaz peynir esas alınabilir.

Unutmayalım ki süt ve süt ürünleri, dengeli ve sağlıklı bir yaşam için vazgeçilmez besinlerdir (2, 20-24).

Kaynaklar:

1. Food and Agriculture Organization. World Milk Day. https://www.fao.org/markets-and-trade/commodities-overview/basic-foods/world-milk-day/ (Erişim: 31.05.2026).
2. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü. Dünya Süt Günü. https://hsgm.saglik.gov.tr/tr/haberler-6/duenya-suet-guenue.html (Erişim: 31.05.2026).
3. Aras, H. K. (2024). Süt ve süt ürünleri. Temel Beslenme İlkeleri ve Laboratuvar Uygulamaları, 211.
4. Badem, A., & Tanıtımı, K. (2021). Süt ve süt ürünleri. İleri Mutfak Bilimleri, 1, 301-335.
5. Chandan, R. C. (2011). Dairy ingredients for food processing: an overview. Dairy ingredients for food processing, 3-33.
6. Achaw, O. W., & Danso-Boateng, E. (2021). Milk and dairy products manufacture. In Chemical and process industries: With examples of industries in Ghana (pp. 293-374). Cham: Springer International Publishing.
7. Murtaza, G., Kalim, F., & Aafreen, A. (2025). Characterization of functional milk products. In Handbook of Milk Production, Quality and Nutrition (pp. 525-540). Academic Press.
8. Gaucheron, F. (2011). Süt ve süt ürünleri: eşsiz bir mikro besin kombinasyonu. Amerikan Beslenme Koleji Dergisi, 30 (sup5), 400S-409S.
9. Fox, PF, Uniacke-Lowe, T., McSweeney, PLH ve O'Mahony, JA (2015). Süt ve süt ürünlerindeki vitaminler. Süt kimyası ve biyokimyası içinde (s. 271-297). Cham: Springer International Publishing.
10. Grażyna, C., Hanna, C., Adam, A., & Magdalena, BM (2017). Süt ve süt ürünlerindeki doğal antioksidanlar. Uluslararası Süt Teknolojisi Dergisi, 70 (2), 165-178.
11. McCabe, L. D., Martin, B. R., McCabe, G. P., Johnston, C. C., Weaver, C. M., & Peacock, M. (2004). Dairy intakes affect bone density in the elderly. The American journal of clinical nutrition, 80(4), 1066-1074.
12. Rizzoli, R. (2014). Süt ürünleri, yoğurtlar ve kemik sağlığı. Amerikan klinik beslenme dergisi, 99 (5), 1256S-1262S.
13. van den Heuvel, EG ve Steijns, JM (2018). Süt ürünleri ve kemik sağlığı: bilimsel kanıtlar ne kadar güçlü?. Beslenme araştırma incelemeleri, 31 (2), 164-178.
14. Polzonetti, V., Pucciarelli, S., Vincenzetti, S., & Polidori, P. (2020). Süt ürünlerinden alınan D vitamininin diyetle alınması osteoporoz riskini azaltır. Besinler, 12 (6), 1743.
15. Rangel, AHDN, Sales, DC, Urbano, SA, GALVÃO, JGB, ANDRADE, JCD ve Macedo, CDS (2016). Laktoz intoleransı ve inek sütü proteini alerjisi. Gıda Bilimi ve Teknolojisi (Campinas), 36 (2), 179-187.
16. Zingone, F., Bucci, C., Iovino, P. ve Ciacci, C. (2017). Süt ve süt ürünleri tüketimi: Gerçekler ve rakamlar. Beslenme, 33, 322-325.
17. Prasad, R., & Shivay, YS (2020). İnek sütü proteini alerjisi ve laktoz intoleransı. Güncel Bilim, 118 (9), 1375-1378.
18. Bulgaru, V., Popescu, L. ve Siminiuc, R. (2021). Laktoz intoleransı ve bu durumda laktozsuz süt ürünlerinin önemi.
19. “TÜRKİYE BESLENME REHBERİ (TÜBER) 2022” Sağlık Bakanlığı, Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü, Sağlık Bakanlığı Yayın No:1031, Ankara 2022.
20. Visioli, F., & Strata, A. (2014). Milk, dairy products, and their functional effects in humans: a narrative review of recent evidence. Advances in nutrition, 5(2), 131-143.
21. Zingone, F., Bucci, C., Iovino, P. ve Ciacci, C. (2017). Süt ve süt ürünleri tüketimi: Gerçekler ve rakamlar. Beslenme, 33, 322-325.
22. Yeltsova, LB, Omel'chuk, ST ve Petrosyan, AA (2018). Öğrencilerin günlük ortalama süt ürünleri tüketiminin değerlendirilmesi. Актуальні проблеми сучасної медицини: Вісник Української медичної стоматологічної академії, 18 (4), 13-19.
23. Kubicová, Ľ., Predanocyová, K. ve Kádeková, Z. (2019). Akılcı beslenmenin bir parçası olarak süt ve süt ürünleri tüketiminin önemi. Slovak Gıda Bilimleri Dergisi/Potravinarstvo, 13 (1).
24. Bytyqi, N., Muji, S., & Rexhepi, A. (2020). Her hanede günlük tüketim ürünü olarak süt ve süt ürünlerine yönelik tüketici davranışı- Kosova örneği. Açık İşletme ve Yönetim Dergisi, 8 (02), 997-1003.