Prof. Dr. Mustafa Tözün Yazdı: Önce 6 Eylül Filenin Sultanları, Sonra 9 Eylül İzmir Ruhu: Zaferler Yakışır Türkiye’ye!

Cumhuriyet’in kazanımlarını uzun uzun anlatmayacağım ama “Cumhuriyet’i biz böyle kazandık” cümlesiyle anılan resim gözlerimin önüne geliyor, hepiniz de bilirsiniz.

Bugün 9 Eylül 2026. Filenin Sultanlarının Avrupa Şampiyonluğu kutlaması için bir yazı yazmalıydım. O yüksek coşkumuzu satırlara dökmekte geciktim sanki. Bugün 9 Eylül ile birleştirmek ve yazmak nasip oldu. Ve de güzel bir tevafuk oldu.

Bu yıl Eylül ayına Filenin Sultanları baştan damgasını vurdu. Türk Milletinin hasret kaldığı zafer ve başarı coşkusunu, millet olmanın gururunu, göndere çekilen Türk’ün bayrağının asaletini ve İstiklal Marşını okumanın yarattığı birlik ve beraberlik duygusunu bize yaşatan onlar oldu.

Henüz üç gün önce, 6 Eylül gecesi İstanbul’da havaya kaldırılan Avrupa şampiyonluğu kupası, aslında kökleri binlerce yıla dayanan bir milletin, 30 Ağustos zaferi ve ardından 9 Eylül 1922’de, 104 yıl önce küllerinden yeniden doğarak şahlanışının yıl dönümüyle birleşti. Kazanılan, sıradan bir sportif başarı değildir. Hiçbir şekilde göz ardı edilemez. Bu yıl 6 Eylül’de Türk Milletinin kurduğu yeni devletin, Cumhuriyet’in kazanımlarının bir meyvesi alınmıştır. Türk için “9 Eylül ne demektir?” sorusunun cevabını arıyorsak, bugün bu bayrağı dalgalandıran Türk kadınlarının, Türk kadın sporcularının inancına, emeğine ve gücüne bakmamız gerekir. Maç sonunda kaptan Eda ERDEM’in açıklamalarına yansıyan şu cümle bizler için çok önemlidir: “Cumhuriyet’in bize açtığı yolda, Türk kadınlarının neler başarabileceğini bir kez daha gösterdik.”

Cumhuriyet’in kazanımlarını uzun uzun anlatmayacağım ama “Cumhuriyet’i biz böyle kazandık” cümlesiyle anılan resim gözlerimin önüne geliyor, hepiniz de bilirsiniz. Uşak’ın ilk fotoğrafçısı Foto Kazım diye bilinen Kazım Özler tarafından 1933 yılında çekilmiş olan o resmi. Bize tüm hikâyeyi, kurtuluş savaşı günlerini ve zaferden sonra cumhuriyetin ilk yıllarındaki kalkınma hamlelerini anlatır.

Bugün 9 Eylül. İzmir’e giren Türk ordusunun 1922 yılında Yunan işgalini sona erdirmesi ile Kurtuluş Savaşı’nın sonunu ifade eder 9 Eylül. Kısaca hatırlayarak 9 Eylül’ü analım:

Yunan güçlerinin 15 Mayıs 1919’da İzmir’i işgali, Anadolu’daki Millî Mücadele’nin kıvılcımı olmuştu. O güne kadar dağınık olan direnç ve örgütlenme düşüncesi, İzmir’in işgaliyle birlikte Anadolu’nun en ücra köşelerine kadar yayıldı. İzmir, Türk milletinin makus talihini değiştirecek olan ulusal direnişin bir sembolü haline geldi.

Birinci İnönü’den Sakarya’ya, büyük mücadelelerden sonra, Kurtuluş Savaşı’nın son safhası olan Büyük Taarruz 26 Ağustos 1922’de başladı. Başkomutan Mustafa Kemal Paşa’nın 1 Eylül’de verdiği o emir, tarihin akışını değiştirdi: “Ordular, ilk hedefiniz Akdeniz’dir. İleri!”

Bu emirle birlikte, Fahrettin Altay Paşa komutasındaki 5. Süvari Kolordusu İzmir yönüne doğru hızla ilerledi. Ve 9 Eylül sabahı; şehrin her köşesinde al bayrağımız gururla dalgalanmaya başladı.

O sabah yaşananların her biri ayrı bir destandır.

İzmir'e Giriş ve Halkapınar Çatışması: 2. Tümen 4. Alay Komutan Muavini Yüzbaşı Şerafettin komutasındaki iki bölük, Bornova'dan Konak istikametine ilerliyordu. Yaya olarak en önde giden sekiz er, Bornova'dan Halkapınar'a giderken Punta'daki Tuzakoğlu fabrikası yakınında pencerelerden açılan ani ateşe uğradı. Bu çatışmada hayatını kaybeden 4 askerin isimleri şunlardır: Akşehirli Bekiroğlu Mehmet, Antalyalı Ömer oğlu Hakkı (Sarıarslan), Nevşehirli Ahmet oğlu Seyit Mehmet ve Nevşehirli Ahmet oğlu Ahmet. Şehit düşen bu askerler hemen oraya defnedilmiştir.

Pasaport İskelesi ve Hükûmet Konağı'na Varış: Yüzbaşı Şerafettin ve yanındaki birkaç kişi Kordonboyu'ndan Pasaport İskelesi'ne geldiği sırada bir Rum tarafından atılan el bombası ile hafif yaralandı. Yaralı halini koruyarak ilerleyişini sürdüren Şerafettin Bey, saat 10.30’da vilayet konağına ulaştı.

Bayrağın Göndere Çekilmesi ve Kurtuluşun İlanı: O sırada 4. alay 2. takım komutanı Teğmen Ali Rıza konağa ulaşarak Yunan bayrağını indirmiş ve bir kadının kendisine verdiği el yapımı Türk bayrağını göndere çekmişti. Ardından Yüzbaşı Şerafettin'in konağa varmasıyla; Yüzbaşı Şerafettin, Teğmen Ali Rıza (Akıncı), Teğmen Hamdi (Yurteri) ve Diyarbakırlı Çavuş Mehmet Raşit birlikte alay bayrağını göndere çekmiş ve İzmir'in işgalden kurtuluşu resmen ilan edilmiştir.

9 Eylül 1922'de Birinci Süvari Tümeni Komutanı Mürsel Paşa, İzmir'e girildiği müjdesini Ankara'ya ulaştırmak için kendi telgraf hattını değil, limandaki bir Fransız harp gemisinin telsizini kullandı. O tarihî günü Belkahve sırtlarından, İzmir Körfezi'nin bütün ihtişamıyla açıldığı bir noktadan izleyen Başkomutan Mustafa Kemal Paşa, ertesi sabah — 10 Eylül 1922 — şehre indi. Yanında Müşîr Fevzi Paşa, en yakın silah arkadaşları ve yaveri Binbaşı Salih Bey vardı. Fahrettin Paşa ile buluştuktan sonra doğruca Hükûmet Konağı'na yöneldi.

Ve o balkon konuşması. Kısaydı, süslü değildi. Zaferi millete mal eden bir komutanın konuşmasıydı.

1 Ekim 1922 tarihli New York Times gazetesinde tam sayfa çıkan bir haber vardı, haberde 41 yaşındaki Mustafa Kemal Paşa'nın portresi yer alırken başlık 'Küllerinden Doğan Türkiye' idi.

9 Eylül; sadece bir şehrin kurtuluşu değil, büyük Türk milletinin "Ya istiklal ya ölüm!" diyerek tarih yazışının günüdür. İzmir’in dağlarında açan çiçeklerin solmaması, bu cumhuriyet bilincinin sonsuza dek yaşatılması dileğiyle, 9 Eylül kutlu olsun!

Kaynaklar: