Prof. Dr. Seyithan Deliduman

Küresel ekonomide son yıllarda yaşanan dönüşüm, ülkeler arasındaki rekabetin yalnızca üretim ve sanayi alanında değil, hizmet sektörü üzerinden de yürütüldüğünü göstermektedir. Çok uluslu şirketler artık muhasebe, finans, insan kaynakları, hukuk, teknoloji, veri analizi ve stratejik yönetim gibi birçok faaliyeti belirli ülkelerde kurdukları bölgesel veya küresel hizmet merkezleri aracılığıyla yürütmektedir. Bu merkezler, yalnızca hizmet sunan birimler olmaktan çıkmış; yüksek katma değerli bilgi üretiminin, teknoloji kullanımının ve nitelikli istihdamın odak noktaları hâline gelmiştir.

21 Mayıs 2026 tarihinde kabul edilen ve 4 Haziran 2026 tarihli Resmî Gazete’de yayımlanan 7582 sayılı Kanun ile 4875 sayılı Doğrudan Yabancı Yatırımlar Kanunu’na eklenen “Nitelikli Hizmet Merkezi” düzenlemesi, Türkiye’nin bu küresel dönüşüm sürecine uyum sağlama iradesini ortaya koyan önemli bir adım niteliğindedir.

Düzenlemeye göre nitelikli hizmet merkezi; en az üç farklı ülkede aktif olarak faaliyet gösteren bir şirketler topluluğuna hizmet vermek amacıyla kurulan ve yıllık hasılatının en az yüzde seksenini yurt dışındaki ilişkili şirketlerden elde eden sermaye şirketlerini ifade etmektedir. Bu tanım, düzenlemenin esas amacının Türkiye iç pazarına yönelik hizmet üretmek değil, Türkiye’yi uluslararası şirketlerin bölgesel veya küresel operasyon merkezlerinden biri hâline getirmek olduğunu göstermektedir.

Kanunda sayılan faaliyet alanları incelendiğinde oldukça geniş bir kapsamın benimsendiği görülmektedir. Finansal danışmanlık, stratejik yönetim, risk yönetimi, nakit ve likidite yönetimi, fonlama ve yatırım planlaması, bütçeleme, finansal raporlama, uluslararası muhasebe, denetim, dijital dönüşüm, teknoloji danışmanlığı, veri analizi, marka yönetimi, insan kaynakları ve eğitim hizmetleri bunlardan bazılarıdır. Bunun yanında satış sonrası destek, teknik destek, araştırma ve geliştirme faaliyetleri, laboratuvar hizmetleri ve yeni ürün test süreçlerinin koordinasyonu da düzenleme kapsamına alınmıştır.

Bu kapsam, Türkiye’nin yalnızca üretim yapan bir ülke değil, aynı zamanda bilgi üreten, yöneten ve ihraç eden bir ülke olma hedefinin yasal zemine kavuşturulması bakımından dikkat çekicidir. Zira günümüzde küresel şirketler için en değerli unsur çoğu zaman fiziki üretim değil, bilgi yönetimi ve karar alma süreçlerinin etkin şekilde yürütülmesidir.

Düzenlemenin hukuk alanına ilişkin en dikkat çekici yönlerinden biri ise hukuk danışmanlığı hizmetlerine getirilen özel sınırlamadır. Kanun koyucu, yurt içi faaliyetlere veya Türk hukukuna ilişkin hukuk danışmanlığı hizmetlerinin yalnızca Avukatlık Kanunu kapsamında faaliyet gösterebilecek avukatlar veya avukat ortaklıklarından alınabileceğini açıkça hükme bağlamıştır. Böylece bir taraftan uluslararası şirketlerin hukuk hizmetlerinden yararlanmasının önü açılırken diğer taraftan Türk hukuk piyasasının ve avukatlık mesleğinin korunması amaçlanmıştır. Bu yaklaşım, yabancı yatırımın teşviki ile meslek hukukunun korunması arasında kurulmaya çalışılan hassas dengeyi göstermesi bakımından önemlidir.

Kanunun dikkat çeken bir diğer yönü de “nitelikli hizmet personeli” kavramını tanımlamış olmasıdır. Düzenlemeye göre kanunda belirtilen hizmetleri doğrudan yerine getiren ve destek personeli dışında kalan çalışanlar nitelikli hizmet personeli olarak kabul edilmektedir. Bu tercih, gelecekte bu personele yönelik özel teşviklerin, çalışma rejimlerinin veya vergisel avantajların gündeme gelebileceğine işaret etmektedir. Nitekim dünyadaki benzer uygulamalarda yüksek vasıflı çalışanları çekebilmek amacıyla gelir vergisi avantajları, çalışma izinlerinde kolaylıklar ve çeşitli teşvik mekanizmaları kullanılmaktadır.

Ekonomik açıdan bakıldığında bu düzenleme, Türkiye’nin uluslararası doğrudan yatırımlardan daha fazla pay alma hedefiyle de uyumludur. Geleneksel yatırım modellerinde sermaye daha çok fabrika ve üretim tesislerine yönelirken günümüzde yüksek katma değerli hizmet merkezleri çok daha düşük fiziki yatırım maliyetiyle yüksek ekonomik çıktı oluşturabilmektedir. Bu merkezler aynı zamanda yabancı dil bilen, teknolojiye hâkim ve yüksek eğitim düzeyine sahip iş gücü için yeni kariyer alanları oluşturmaktadır.

Bununla birlikte düzenlemenin başarısı yalnızca kanun metninin varlığıyla sağlanamayacaktır. Uygulamada vergisel teşviklerin niteliği, çalışma hayatına ilişkin düzenlemeler, uluslararası şirketlerin operasyonel ihtiyaçlarına uygun bürokratik süreçlerin oluşturulması ve nitelikli insan kaynağının geliştirilmesi belirleyici olacaktır. Kanun bu konuda Sanayi ve Teknoloji Bakanlığına, Hazine ve Maliye Bakanlığı ile Ticaret Bakanlığının görüşünü almak suretiyle usul ve esasları belirleme yetkisi vermiştir. Asıl etkinin, bu ikincil düzenlemelerin içeriği ortaya çıktığında daha net görüleceği söylenebilir.

Sonuç olarak Nitelikli Hizmet Merkezi düzenlemesi, Türkiye’nin küresel değer zincirlerinde daha üst basamaklara çıkma hedefi bakımından stratejik bir adımdır. Eğer doğru teşvik mekanizmalarıyla desteklenir ve öngörülebilir bir yatırım ortamı oluşturulabilirse, Türkiye yalnızca üretim merkezi değil; finansın, teknolojinin, yönetimin ve bilginin bölgesel merkezi olma yolunda da önemli bir mesafe kat edebilir. Küresel ekonominin geleceğinde bilgi ve hizmet üretiminin ağırlığının giderek arttığı düşünüldüğünde, bu düzenleme yalnızca bir yatırım teşviki değil, aynı zamanda Türkiye’nin ekonomik vizyonuna ilişkin önemli bir politika tercihi olarak değerlendirilmelidir.