ABD Başkanı Donald Trump’ın “Anlaşma tamamlandı” sözleriyle duyurduğu ateşkes, Ortadoğu’da aylardır süren büyük gerilimi "şimdilik" durdurdu. Pakistan Başbakanı Şahbaz Şerif’in arabuluculuğuyla şekillenen süreçte, Lübnan dahil tüm cephelerde askeri operasyonların derhal sona erdiği açıklandı. Sahada geride kalan tablo, Washington’un savaşa girerken çizdiği hedef ile bugün kabul edilen çerçeve arasında büyük bir uçurum olduğunu gösteriyor.

ABD'NİN ASKERİ İTİBARI YERLEBİR OLDU

Savaş süresince ABD ciddi askeri kayıplar yaşadı. İran’ın gerçekleştirdiği saldırılar, milyarlarca dolar değerindeki radar sistemlerini ve uçakları ya imha etti ya da ağır hasar verdi. İran’ın misilleme olarak Körfez ülkelerindeki altyapıları hedef alması, ABD’nin bu ülkelerin “güvenlik koruyucusu” olduğuna dair itibarını ciddi şekilde zedeledi. Ayrıca, Avrupa ve NATO’ya danışılmadan başlatılan bu savaş, Batılı müttefikler arasındaki ilişkileri derinden gerdi.

ABD'nin yüzen kale olarak dünyaya tanıttığı ve yenilemez vurgusuyla Körfez'e gönderdiği uçak gemileri ise Washington yönetimini üzdü. Önce savaşmak istemeyen askerlerin eylemiyle gündeme gelen uçak gemileri, daha sonra aldığı hasarlar nedeniyle bölgeden çekilmek zorunda kaldı.

İRAN LİDERİNİ KAYBETTİ AMA REJİM AYAKTA

Washington, savaşın başında İran rejimini kırmak, balistik füze programını sınırlamak ve vekil ağları tasfiye etmek gibi iddialı hedefler belirlemişti. Reuters ve Washington Post’un analizlerine göre, bu hedeflerin büyük bir kısmı gerçekleşmedi ama İran çok ağır bedeller ödedi. İran, dini lider Ayetullah Ali Hamaney ve üst düzey komutanlar hayatını kaybetti. Minab şehrindeki bir ilkokula düzenlenen saldırıda çoğunluğu çocuk olmak üzere 165 sivil yaşamını yitirdi. Siyasi sistem kendini korumayı başarsa da ağır yara aldı.

İRAN'DA KİMLER HAYATINI KAYBETTİ

• İran Savunma Konseyi Sekreteri Tuğamiral Ali Şemhani
• İran Devrim Muhafızları Komutanı Tümgeneral Muhammed Pakpur
• İran Silahlı Kuvvetleri'nin Genelkurmay Başkanı Tümgeneral Abdurrahim Musevi
• İran Savunma Bakanı Tuğgeneral Aziz Nasirzade
• İran Dini Liderlik Ofisi Askeri Başkanı Tuğgeneral Muhammed Şirazi
• İran Silahlı Kuvvetleri Genelkurmay Başkanlığı Lojistik ve Destek Yardımcısı Tuğgeneral Muhsin Darrebaghi
• Yüksek Ulusal Güvenlik Konseyi Sekreteri Tuğgeneral Ali Laricani
• Besic Komutanı Tuğgeneral Gulam Rıza Süleymani
• İran İstihbarat Bakanı İsmail Hatib

• İran Devrim Muhafızları Sözcüsü ve Halkla İlişkiler Yardımcısı Tuğgeneral Ali Muhammed Naini

Tahran’ın misilleme olarak Hürmüz Boğazı’nı kapatması ve küresel petrol arzını kilitlemesi, ABD ve müttefikleri üzerinde ağır bir baskı oluşturdu. Sonuçta ABD, savaş öncesinde İran ile oturduğu masaya, çok daha yüksek bir maliyet ödeyerek geri dönmek zorunda kaldı.

DEMİR KUBBE DELİK DEŞİK

İran füzelerinin İsrail hava savunmasını delmesi ve ciddi can kayıplarına yol açması, Tel Aviv yönetiminin bölgesel güvenlik zafiyetini ortaya koydu. İsrail’in Lübnan’a yönelik gerçekleştirdiği işgal girişimi ve saldırgan politikaları, savaşın yayılmacı boyutunu derinleştirirken, bu hamlelerin Tel Aviv’e uzun vadeli güvenlik riskleri getirdiği görüldü. Saldırılar sonucu 30’dan fazla kişinin hayatını kaybetmesi, İsrail’in "yenilmezlik" imajının yerle bir olduğunun kanıtı olarak görüldü.

PERDE ARKASINDAKİ GÜÇ

Savaşın tıkandığı noktada ABD Başkanı Trump ve Çin Devlet Başkanı Şi Cinping arasında gerçekleşen yoğun "arka kapı" diplomasisi, anlaşmanın önünü açan anahtar oldu. Çin, her iki tarafla da kurduğu ekonomik ve siyasi ilişkileri kullanarak çatışmayı diplomasiye zorladı. ABD’nin bölgedeki askeri ağırlığının azalması ve İran’ın ekonomik olarak Çin’e daha fazla yakınlaşması, Pekin’in Ortadoğu’daki nüfuzunu pekiştirdi.

ŞAH YİNE DARBE YEDİ

1979’da devrilerek ülkeyi terk eden İran Şahı’nın oğlu Rıza Pehlevi, savaşın ilk günlerinde yeniden sahneye çıktı. ABD’de sürgünde yaşayan 65 yaşındaki Pehlevi, sosyal medya üzerinden İran halkına sık sık ayaklanın çağrıları yaptı. Ancak Pehlevi'nin umudu yerlebir oldu. İran'da karşılık bulmadı.

ABD-İRAN MUTABAKAT METNİ: İŞTE 14 MADDELİK TASLAK

1. Tüm cephelerde, Lübnan dahil, savaşın kalıcı ve anlık sonlandırılması.
2. ABD'nin İran'ın içişlerine müdahale etmeme ve İran İslam Cumhuriyeti'nin egemenliğine saygı duyma taahhüdü.
3. 30 gün içinde deniz ablukasının tamamen kaldırılması.
4. Amerika'nın İran çevresinden güçlerini çekme taahhüdü.
5. Hürmüz Boğazı'nın 30 gün içinde İran düzenlemelerine göre yeniden açılması.
6. Petrol ve petrokimya ürünlerinin satışına yönelik yaptırımların askıya alınması ve İran'a finansal gelirlerine tam erişim sağlanması.
7. Amerika ve müttefiklerinin İran'ı yeniden inşa etmek için en az 300 milyar dolar değerinde planlar sunma taahhüdü.
8. 60 günlük müzakere süresi içinde nükleer dosya konusunda nihai anlaşma yapılması ve tüm Amerikan ve uluslararası yaptırımların, Güvenlik Konseyi ve Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu kararlarının kaldırılması.
9. İran'ın nükleer silah üretmeyeceğine dair NPT anlaşmasına uyma taahhüdü.
10. Müzakere süresince Amerika, bölgedeki güçlerini artırmamayı ve yeni yaptırımlar uygulamamayı taahhüt ediyor.
11. Müzakere süresince dondurulan 24 milyar dolarlık İran fonlarının serbest bırakılması ve bunun yarısının müzakerelerin başlamasından önce kullanılması.
12. Anlaşmanın uygulanması için bir denetleme mekanizması oluşturulması.
13. Nihai anlaşmanın Güvenlik Konseyi kararıyla onaylanması.
14. Nihai müzakereler, dondurulan fonların uygulanması ve ablukanın kaldırılmasına ilişkin bazı maddelerin uygulanmasından önce başlamayacak. Nihai müzakere, nükleer materyallerin zenginleştirilmesi ve yaptırımların kaldırılması konusuna odaklanacak. Füze programı ve "direniş cephelerinin" desteklenmesi konusu müzakereden tamamen çıkarılacak.

https://x.com/ngazetecom

https://www.instagram.com/ngazetecom/

https://www.instagram.com/nuraybasarantv/

https://www.youtube.com/@nuraybasarantv

https://www.facebook.com/share/1HW3HWKcMg/